विदर्भातील शेतीला हवामान बदलाच्या संकटातून उबारण्यासाठी महाराष्ट्र कृषी विकास मंडळाकडून 'स्वयंचलित ड्रोन-सेंसिंग इमेजिंग मॅट्रिक्स' प्रकल्प युद्धपातळीवर सुरू

 गेल्या काही वर्षांत विदर्भ आणि मराठवाड्यातील संत्रा, मोसंबी, कापूस आणि सोयाबीन उत्पादक शेतकऱ्यांना लहरी मान्सून, गारपीट आणि कीड संसर्गामुळे अतोनात आर्थिक नुकसान सहन करावे लागले आहे. या गंभीर कृषी संकटावर तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून शाश्वत तोडगा काढण्यासाठी महाराष्ट्र कृषी विकास मंडळाने नागपूर आणि अमरावती विभागामध्ये 'स्वयंचलित ड्रोन-सेंसिंग इमेजिंग मॅट्रिक्स' (Automated UAV-Sensing Matrix) हा पथदर्शी प्रकल्प संपूर्ण ताकदीने मैदानावर उतरवला आहे. हा प्रकल्प प्रगत एरोस्पेस इंजिनीअरिंग आणि मल्टीस्पेक्ट्रल इमेजिंग सेन्सर्सने सज्ज असलेल्या स्वायत्त उपकरणांचा वापर करून हजारो हेक्टर शेतीचे हवाई सर्वेक्षण करतो आणि पिकांची संपूर्ण माहिती गोळा करतो.

या प्रकल्पाची तांत्रिक कार्यपद्धती अत्यंत अत्याधुनिक आहे. हे ड्रोन शेतावरून उडताना जमिनीतील ओलाव्याचे प्रमाण, पिकांमधील नायट्रोजनचे प्रमाण आणि पानांवर पडणाऱ्या कीड संसर्गाची सुरुवातीची लक्षणे कॅमेऱ्यात कैद करतात. हा डेटा रिअल-टाइममध्ये (real-time) मध्यवर्ती कृषी क्लाउड प्रोसेसरकडे पाठवला जातो. क्लाउड यंत्रणा अवघ्या काही सेकंदात या डेटाचे विश्लेषण करून प्रत्येक शेतकऱ्याच्या जमिनीचा अचूक नकाशा तयार करते. हा नकाशा स्थानिक शेतकरी उत्पादक संघटनांच्या (FPOs) डिजिटल नेटवर्कच्या माध्यमातून थेट शेतकऱ्यांच्या मोबाईलवर 'अचूक खत आणि कीटकनाशक फवारणी मार्गदर्शक' म्हणून पाठवला जातो. यामुळे शेतकऱ्यांना संपूर्ण शेतात महागडी कीटकनाशके फवारण्याची गरज पडत नाही; जेवढ्या भागावर कीड आहे, तेवढ्याच भागावर अचूक फवारणी करता येते.

कृषी वैज्ञानिकांनी स्पष्ट केले आहे की, या सूक्ष्म-लक्ष्यित पद्धतीमुळे (micro-targeted farming) रासायनिक खतांचा अतिवापर थांबेल, ज्यामुळे जमिनीची सुपीकता आणि आरोग्य दीर्घकाळ टिकून राहील. तसेच शेतकऱ्यांचा उत्पादन खर्च जवळपास ३० टक्क्यांनी कमी होईल. विदर्भातील दुर्गम भागातील छोट्या आणि सीमांत शेतकऱ्यांना हे प्रगत तंत्रज्ञान विनामूल्य उपलब्ध करून देण्यासाठी कृषी सोसायट्यांना विशेष सरकारी अनुदानातून ड्रोन संच पुरवण्यात येत आहेत. नागपूरच्या या यशस्वी कृषी मॉडेलची राष्ट्रीय स्तरावर कौतुक होत असून, हवामान अनुकूल शेती (climate-resilient farming) क्षेत्रात हे पाऊल ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला एक नवा आणि भक्कम पाया देणारे ठरेल, असा विश्वास कृषी क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.

MAHARASHTRA, NAGPUR
Reported by The HDSMIT Universal Herald