नाशिक कृषी-तंत्रज्ञान क्रांती: 'स्मार्ट ड्रोन-ड्रिव्हन फार्मिंग' धोरण संपूर्ण जिल्ह्यात लागू

नाशिक, महाराष्ट्र: महाराष्ट्राची 'द्राक्षांची राजधानी' आणि प्रमुख कृषी केंद्र असलेल्या नाशिक जिल्ह्यात पारंपरिक शेती पद्धतीला पूर्णपणे आधुनिक, वैज्ञानिक आणि अधिक नफा देणारी बनवण्यासाठी केंद्र सरकारच्या राष्ट्रीय कृषी विकास योजनेच्या अंतर्गत जिल्हाव्यापी 'स्मार्ट ड्रोन-ड्रिव्हन फार्मिंग धोरण' (Smart Drone-Driven Farming Policy) अधिकृतपणे लागू करण्यात आले है. या नाविन्यपूर्ण धोरणांतर्गत नाशिकमधील हजारो द्राक्ष, कांदा आणि डाळिंब उत्पादक शेतकऱ्यांना पिकांची अचूक देखरेख, कीटकनाशकांची मोजकी फवारणी आणि जमिनीच्या आरोग्याच्या (Soil Health) डिजिटल विश्लेषणासाठी अत्याधुनिक कृषी-ड्रोन्सच्या खरेदीवर ८० टक्क्यांपर्यंत थेट सरकारी अनुदान दिले जात आहे.

नाशिक जिल्ह्यातील या तंत्रज्ञानाच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी स्थानिक कृषी विज्ञान केंद्रांना (KVK) मुख्य नोडल केंद्र म्हणून विकसित करण्यात आले आहे, जिथे ग्रामीण युवक आणि शेतकऱ्यांना 'प्रमाणित ड्रोन पायलट' म्हणून मोफत प्रशिक्षण दिले जात आहे. हे कृषी ड्रोन आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि थर्मल कॅमेऱ्यांनी सज्ज आहेत. हे ड्रोन शेतावरून उडताना पिकांवर पडलेले रोग, पाण्याचा ताण आणि खतांची कमतरता याचा अचूक डेटा गोळा करतात. या डेटाच्या आधारे शेतकरी संपूर्ण शेतावर औषध न फवारता फक्त बाधित झाडांवरच अचूक फवारणी करतात, ज्यामुळे औषध खर्चात ४० टक्क्यांची बचत होते.

या कृषी-तंत्रज्ञान क्रांतीमुळे नाशिकच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला एक नवा आधुनिक आयाम मिळाला आहे. रासायनिक खतांच्या अतिवापरामुळे जमिनीचा होणारा पोत सुधारण्यास मदत झाली असून, प्रति एकर उत्पादनात सरासरी २५ टक्क्यांची वाढ नोंदवली गेली आहे. कृषी तज्ज्ञांच्या मते, नाशिकचा हा यशस्वी ड्रोन मॉडेल आगामी काळात संपूर्ण महाराष्ट्रातील कृषी क्षेत्रासाठी एक आदर्श (Roll Model) ठरणार आहे, जो हवामान बदलाच्या काळातही शेतकऱ्यांचे उत्पन्न सुरक्षित ठेवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावेल.

• वृत्त संकलन: द एचडस्मिट युनिव्हर्सल डेस्क