नाशिक कृषी-तंत्रज्ञान क्रांती: राष्ट्रीय कृषी विकास योजनेअंतर्गत 'स्मार्ट ड्रोन-ड्रिवन फार्मिंग' धोरण लागू

नाशिक, महाराष्ट्र: महाराष्ट्राची द्राक्ष पंढरी आणि प्रमुख कृषी उत्पादक जिल्हा असलेल्या नाशिकमध्ये पारंपरिक शेती पद्धतीला पूर्णपणे आधुनिक, वैज्ञानिक आणि अधिक उत्पादक बनवण्यासाठी राष्ट्रीय कृषी विकास योजनेअंतर्गत जिल्हाव्यापी 'स्मार्ट ड्रोन-ड्रिवन फार्मिंग धोरण' (Smart Drone Farming Policy) अधिकृतपणे लागू करण्यात आले आहे. या अभिनव धोरणांतर्गत नाशिकमधील हजारो द्राक्ष, कांदा आणि भाजीपाला उत्पादक शेतकऱ्यांना पिकांची अचूक देखरेख, कीटकनाशकांची शास्त्रोक्त फवारणी आणि जमिनीच्या आरोग्याच्या डिजिटल विश्लेषणासाठी अत्याधुनिक कृषी-ड्रोनच्या खरेदीवर ८०% पर्यंत भरघोस सरकारी अनुदान दिले जात आहे.

नाशिक जिल्ह्यात या तंत्रज्ञानाच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी स्थानिक कृषी विज्ञान केंद्रांना (KVK) नोडल केंद्र म्हणून विकसित करण्यात आले आहे, जिथे ग्रामीण युवक आणि प्रगतीशील शेतकऱ्यांना 'प्रमाणित ड्रोन पायलट' म्हणून मोफत प्रशिक्षण दिले जात आहे. हे कृषी ड्रोन आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस (AI) आणि मल्टी-स्पेक्ट्रल थर्मल कॅमेऱ्यांनी सज्ज आहेत, जे शेतावरून उड्डाण करताना पिकांवरील रोग, किडींचा प्रादुर्भाव, पाण्याची कमतरता आणि पोषक तत्वांची वास्तविक स्थिती याबद्दलचा अचूक डेटा गोळा करतात. या डेटाच्या आधारे शेतकरी केवळ बाधित झाडांवरच औषधांची फवारणी करतात, ज्यामुळे कीटकनाशकांच्या खर्चात ४०% पर्यंत मोठी बचत होत आहे.

शेतकऱ्यांनी या तंत्रज्ञानाचा स्वीकार केल्यामुळे नाशिकच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला एक नवीन आधुनिक परिमाण मिळाले आहे. रासायनिक खतांच्या अतिवापरामुळे होणारे जमिनीचे नुकसान टळले असून प्रति एकरी उत्पादनात सरासरी २५% वाढ नोंदवली गेली आहे. कृषी तज्ज्ञांच्या मते, नाशिकचा हा यशस्वी ड्रोन मॉडेल आगामी काळात संपूर्ण महाराष्ट्राच्या कृषी क्षेत्रासाठी एक पथदर्शी प्रकल्प (Roll Model) ठरेल, जो हवामान बदलाच्या काळातही शेतकऱ्यांचे उत्पन्न सुरक्षित ठेवण्यात गेम-चेंजरची भूमिका बजावेल.

• रिपोर्ट: द एचडस्मिट युनिव्हर्सल डेस्क